Gemeentelijke herindeling – huwelijken, moetjes en genaaid worden

Ik blijf een soort tweestrijd houden over het onderwerp gemeentelijke fusies. Er spelen zoveel belangen op zoveel niveaus, dat elke keuze wel onderbouwd kan worden. Ik ga toch een poging wagen.

Kort de voorgeschiedenis: de provincie Zuid-Holland heeft nog relatief veel kleine gemeentes. Er is onderzoek gedaan naar de bestuurskracht daarvan, en dat was voor velen niet best. Veel kleine gemeentes waren niet krachtig genoeg, Gouda barstte juist van de daadkracht maar was te klein om dat allemaal kwijt te kunnen. Er Moest Iets Gebeuren. Omdat de provincie niet het voortouw durfde te nemen gebeurde er alleen weinig (hoezo bestuurskracht?). Gemeentes moesten het maar zelf uitzoeken. Dat deden ze, met als resultaat de verloving van Moordrecht, Zevenhuizen-Moerkapelle en Nieuwerkerk, de LAT-relatie van Reeuwijk en Bodegraven (wel samenwerken, niet fuseren), de verkering van Waddinxveen en Boskoop (ook Waddinxveen is niet zo populair) en nog wat muurbloempjes die her en der overbleven. Gouda, de stoere jongen, stond verloren aan de zijlijn. Gouda wilde eigenlijk een mega-Zuidplasgemeente, en vroeg Moordrecht en stukjes Waddinxveen en Reeuwijk, vooral vanwege de Gouweknoop die daar ligt.

Het schoot dus niet zo op, en in zo’n geval grijp je als overheid terug op de beproefde methode van de commissie van wijze mensen. Die schrijven een rapport waarin ongeveer staat wat de provincie eigenlijk wil, en dan kan er wel druk uitgeoefend worden. Dat rapport is er nu: “De puzzel passend gemaakt” (pdf). De Goudse B & W hebben het juichend ontvangen.

Aan alle gemeentes tussen IJssel en Rijn is gevraagd wat ze nou eigenlijk willen. Zoals je hierboven al kon lezen verschilt dat nogal en is het zelfs onverenigbaar. Dat heeft de commissie opgelost door redelijk rigoreus bijna niemand z’n zin te geven.

Ik kreeg geen blij gevoel toen ik het las. Ook al krijgt Gouda van de commissie wel z’n zin. Er zijn 2 scenario’s beschreven, het duurzame en het behoudzame (‘beperkte houdbaarheid’). Beiden gaan een stuk verder dan wat er uit alle vrijwilligheid van gemeentes is bedacht.

Om het meest rigoreuze voorstel als eerste te bekijken, het duurzame scenario: daarin ontstaan 2 mega-gemeentes, een bestaande uit Gouda, Moordrecht, Zevenhuizen-Moerkapelle, Nieuwerkerk aan den IJssel en Waddinxveen. Hier wonen dan 140.000 mensen, op termijn (met alle Zuidplasontwikkelingen) zelfs 170.000 inwoners. Reeuwijk, Bodegraven en Boskoop zouden met Rijnwoude naar Alphen a/d Rijn gaan, samen 132.000 inwoners.

De “beperkt houdbaar” variant levert 3 gemeentes op: Moordrecht/Zevenhuizen-Moerkapelle/Nieuwerkerk; Waddinxveen/Boskoop/Rijnwoude, en Gouda/Reeuwijk/Bodegraven. De verschillende versies staan mooi in het AD van vandaag in een kaartje. Alleen de voorgestelde grenscorrecties (Gouweknoop, Doelwijk en het Weegje naar Gouda) staan daar niet bij.

Het zal geen verbazing opwekken dat onze buren not amused zijn. Reeuwijk en Bodegraven moeten fuseren, anders dienen ze samen te gaan met Gouda. Of de megagemeente waarbij Moordrecht e.a. uiteindelijk toch Gouda erbij krijgen. Genoeg stof om over te praten.

Uit het rapport blijkt niet echt waarom dit nou allemaal nodig is, en ontbreekt een goede sterkte/zwakte-analyse. Er is voornamelijk gekeken naar de grote ruimtelijke ontwikkelingen, waar schijnbaar grote gemeentes voor nodig zijn. Ik kan me daar wel iets bij voorstellen, maar het mooie van de Zuidplas is nou juist dat gemeentes daarin intensief samenwerken en goede afspraken maken. Dat kan best zonder fusie. Gouda speelt een beperkte rol daarin, want ons stukje Zuidplas (Westergouwe) valt buiten de Zuidplasplannen. Reeuwijk en Bodegraven werken bestuurlijk samen en denken zelf dat een fusie niet nodig is. De commissie eist echter een fusie-initiatief voor 2008. Ik kan me voorstellen dat zij zich genaaid voelen.

De grootste reden achter het fusiegeweld is dus niet echt een reden. Een tweede punt dat terugkomt is “bestuurskracht”. Dat is een heerlijk vaag begrip waar dan ook rijkelijk mee wordt gestrooid. De gemeentes ontberen bestuurskracht en moeten dus maar samenwerken. Dat is een domino-systeem, want als de één fuseert, moet de rest mee. Als kleine gemeente tussen allemaal grote buren betekent dat je zwakker staat. Zo is de hele noodzaak voor bestuurskracht voor een deel een tegenreactie op grote buur Rotterdam. Omdat dit in dit rapport niet echt concreet wordt gemaakt kan ik hier weinig over zeggen. Gouda heeft al heel wat bestuurskracht in huis (zoveel dat we grond tekort komen om al die power kwijt te kunnen), dus voor “ons” is het niet zo’n issue. Voor een deel kan je het natuurlijk ook ondervangen met slimme samenwerkingen, zoals een ISMH.

Dan de kleinere redenen. Gouda schijnt ruimte nodig te hebben. Dat is een gegeven, want uitgelegd wordt het niet. Dat je als gemeente ook gewoon eens op kan houden met groeien is blijkbaar zó ondenkbaar, dat het niet eens wordt meegenomen in het rapport. Laat ik meegaan in deze vreemde redenering. Dan is het logisch dat Gouda de Gouweknoop “krijgt” als ontwikkellokatie. Reeuwijk heeft geen ruimte om te groeien, Bodegraven beperkt. De Gouweknoop biedt ruimte aan een stedelijk milieu met kantoren rondom een OV-knoop, en 1500 à 3000 woningen – vrij marginaal dus.

Wat mij belangrijk lijkt, gezien de positie van Gouda, zijn 2 zaken. De Gouweknoop, om die complementair aan de Spoorzone te kunnen ontwikkelen en onnodige concurrentie te voorkomen; en het hebben van meer groen in de gemeente om ook echt te behouden als groene, open ruimte. Ik vertrouw kleine dorpjes die graag meer inwoners zien om lokale voorzieningen te versterken niet om dat open te houden. Deze 2 redenen zie ik echter nauwelijks terugkomen in het rapport.

Dan de nadelen van de fusieplannen. Zeker het “duurzame” scenario stuit bij mij op weerstand. Je krijgt enorme gemeentes die even zichtbaar zijn en dichtbij de burger staan als een provincie. En dat is niet best. De schaal is enorm, zeker qua oppervlakte. Er worden plaatsen bij elkaar gegooid die weinig met elkaar op hebben. Om het gebrek aan lokale binding te compenseren zullen er allerlei lokale belangenpartijen opstaan, en zal er gewerkt moeten worden met dorpsraad-achtige constructies. Wie in Gouda woont heeft weinig met Bodegraven of Moerkapelle, en dat genoegen zal geheel wederzijds zijn.

Ik geniet van het raadslidmaatschap in Gouda omdat Gouda een prima maat heeft. Als ergens iets speelt is het simpel om even op de fiets te springen en te gaan kijken. Je kent vrij snel de verschillende wijken, de actieve vrijwilligers, de verenigingen, etc. Dat is onmogelijk met de huidige voorstellen.

Minder betrokkenheid gaat ten koste van de kwaliteit van het besturen. Contact met burgers is lastiger, bekendheid met lokale omstandigheden minder. Dat vind ik bestuurlijk gezien geen wenselijke situatie, en vanuit de burgers ook niet. Lokaal bestuur hoort dichtbij te zijn.

Ik ben dus nog niet overtuigd. Wat mij betreft gaan Reeuwijk en Bodegraven gezellig samen verder op hun manier, net als Moordrecht & de rest. Geef ons die Gouweknoop en het Weegje, eventueel Reeuwijk-Brug (dat ligt toch al tegen Gouda aan). Zorg voor gemeentes die uit niet teveel kernen bestaan, die gelijkwaardig zijn, en waar nodig gemeentegrensoverschrijdend kunnen werken om de nieuwe uitdagingen aan te gaan waar gemeentes voor staan. Maar vergeet dat eeuwige groeien om het groeien, zorg voor een bestuur dat dicht bij de burgers staat en geef daarmee de burgers een toegankelijke en herkenbare overheid.

Popularity: 24%

Toevoegen aan: